Truong chuyen biet Tung buoc nho

SỬ DỤNG HỆ THỐNG THỊ GIÁC TRONG GIAO TIẾP ĐỂ GIÚP TRẺ BỊ KHIẾM KHUYẾT PHÁT TRIỂN TỐT HƠN

Lê thị Thanh

BS CK 2 Nhi Khoa – CV Âm Ngữ Trị Liệu

Mỗi cá nhân trên trái đất đều cần trao đổi thông tin với nhau.Điều nầy là nhu cầu cơ bản của cuộc sống loài người. Với mỗi tương tác dù thụ động hay chủ động tự mỗi chúng ta cũng nhận ra sự giao tiếp với người khác

Trong năm năm đầu đời cuả trẻ là giai đoạn quan trọng và quyết định trong sự phát triển về các kỹ năng giao tiếp. Nếu trẻ không nhận được sự hổ trợ trong giai đoạn nầy, cả trẻ và cha mẹ có thể từ bỏ việc giao tiếp và như thế trẻ không đạt được kỹ năng nầy. Như vậy trẻ sẽ mất cơ hội phát triển các năng lực cá nhân cũng như cơ hội học tâp và tham gia vào đời sống bình thường của xã hội và trẻ sẽ mãi là người chịu thiệt thòi.

Giao tiếp là gì ?

Giao tiếp là một quá trình tương tác hai chiều giữa hai hay nhiều người với nhau. Nó bao gồm việc gởi thông tin có ý nghĩa và hiểu thông tin nhận được.Bằng cách sử dụng ngôn ngữ ta có thể giao tiếp với nhau.Có 2 loại ngôn ngữ trong giao tiếp là ngôn ngữ bằng lời và ngôn ngữ không lời. Ngôn ngữ bằng lời có thể được thể hiện qua lời nói hoặc chữ viết; Ngôn ngữ không lời bao gồm các cử chỉ, nét mặt, dáng điệu, ngữ điệu,tranh ảnh hay các ký hiệu bằng tay riêng lẻ.

Giao tiếp bắt đầu từ khi trẻ được sinh ra.Để đạt được kỹ năng giao tiếp trẻ cần phải học nhiều kỹ năng khác nhau. Những kỹ năng nầy phát triển từ lúc mới sanh ra với tiếng khóc đầu đời của trẻ .Những kỹ năng giao tiếp nầy như là những viên gạch gắn kết với nhau để xây dựng nên ngôi nhà giao tiếp.Những kỹ năng phát triển cùng nhau để giúp trẻ giao tiếp và sử dụng ngôn ngữ bằnglời và ngôn ngữ không lời. Các kỹ năng cần cho giao tiếp là:

- Sự chú ý, sự tiếp xúc mắt, lắng nghe

- Điệu bộ, cử chỉ và nét mặt

- Chơi và các kỹ năng nhận thức

- Sự luân phiên và bắtchước

- Hiểu ý nghĩa cúa các ký hiệu ( từ, tranh ảnh, các ký hiệu bằng tay)

- Hình thành thông tin: xếp cá từ tranh ảnh/ ký hiệu bằng tay theo đúng thứ tự

- Nghe và phát âm

Những kỹ năng nầy không phát triển riêng biệt nhau mà chúng phụ thuộc lẫn nhau.Mỗi kỹ năng phá triển thông qua các giai đoạn khác nhau. Trẻ em cần phát triển các kỹ năng trong giao tiếp, bao gồm giao tiếp bằng lời và giao tiếp không bằng lời. Điều nầy có nghĩa trẻ phải học để hiểu và đáp lại các điệu bộ cử chỉ , nét mặt và chuyển động cơ thể của người khác; trẻ cũng cần nhận thức ngôn ngữ cơ thể của chính bản thân và sử dụng chúngmột cách thích hợp.

Ta có thể hình dung hoạt động giao tiếp qua chu trình giao tiếp sau:

Nếu trẻ gặp khó khăn với bất cứ bước nào trong các bước của chu trình giao tiếp, trẻ sẽ bị chậm trong việc học về giao tiếp hoặc chu trình sẽ hoàn toàn bị đổ vỡ. Trẻ có thể gặp khó khăn trong việc hiểu các thông tin, hay trong việc diễn đạt , hoặc cả hai ( hiểu và diễn đạt).

Chu trình giao tiếp phụ thuộc vào ngôn ngữ . Ngôn ngữ được dựa vào ký hiệu .Những ký hiệu nầy phải được sắp xếp cùng nhau theo một cách cụ thể , có quy luật nhằm hình thành thông tin có nghĩa để người giao tiếp có thể hiểu được.

Những ký hiệu nầy có thể bằng lời: các từ được nói , hay viết ra,hoặc không lời: các ký hiệu bằng tay, điệu bộ cử chỉ, hoặc tranh ảnh.

Trẻ lĩnh hội ngôn ngữ theo từng hoàn cảnh. Chúng cần kết hợp các từ nói ra với các đồ vật, hành động và các ý tưởng mà các từ nầy biểu thị. Để làm được điều nầy trẻ cần phải hiểu ý nghĩa của các từ. Quan trọng hơn , trẻ phải hiểu trong những tình huống nào việc sử dụng các từ và cụm từ nhất định là hữu hiệu và phù hợp.

Trẻ em không học ngôn ngữ bằng cách lặp lại các từ. Hoạt động nầy không tạo được sự hiểu biết cho trẻ ,và cũng không tạo được giao tiếp có hiệu quả.

Để học ngôn ngữ trẻ phải:

- Cảm nhận được sức mạnh của giao tiếp, học làm như thế nào để giao tiếp và làm như thế nào để sử dụng ngôn ngữ ( Ngữ dụng- Pragmatics )

- Học ý nghĩa của các ký hiệu và hình thành ngôn ngữ qua các từ, tranh ảnh, ký hiệu bằng tay ( Ngữ nghĩa - Semantics)

- Học để sắp xếp các từ, các ký hiệu bằng tay hay tranh ảnh theo đúng thứ tự ( Cú pháp và ngữ pháp – Grammar and Syntax).

- Học để nghe, phân biệt và phát âm (Ngữ âm – Ngữ âm).

Để giao tiếp được diễn ra, lúc nào cũng cần có ít nhất là 2 người và một điều gì đó để trao đổi.

Hầu hết các trẻ khuyết tật đều gặp khó khăn trong vấn đề giao tiếp, chu trình giao tiếp của các trẻ nầy đều bị gảy đổ. Mức độ gảy đổ của chu trình giao tiếp tùy thuộc vào loại khiếm khuyết trẻ đang có: khiếm khuyết về trí tuệ hay khiếm khuyết về thể chất hoặc phối hợp cả hai, và mức độ nặng của khiếm khuyết. Ngoài ra các kỹ năng mà người giao tiếp với trẻ sử dụng cũng ảnh hưởng đến hiệu quả của quá trình giao tiếp, ví dụ như người giao tiếp với trẻ có các kỹ năng giải thích và đoán ý nghĩa của thông tin của trẻ , hay sử dụng các hình thức giao tiếp khác để hổ trợ.

Như vậy chu trình giao tiếp bị đổ vỡ không chỉ do những khó khăn từ phía trẻ mà còn từ phía người giao tiếp với trẻ cũng như các yếu tố khách quan khác . Như vậy chu trình giao tiếp bị gảy đổ có thể do các nguyên nhân sau:

- Trẻ không thể nói và không có phương tiện để gởi câu trả lời

- Các trẻ chậm phát triển trí tuệ không chỉ chậm nói mà còn gặp khó khăn trong sự hiểu biết

- Trẻ phát âm không rõ ràng sẽ khiến người giao tiếp không hiểu thông tin mà trẻ gởi đến

- Các khả năng giao tiếp của người giao tiếp với trẻ sẽ ảnh hưởng và quyết định sự thành công hay thất bại của chu trình giao tiếp.Các yếu tố hổ trợ chu trình giao tiếp bao gồm sự cảm thông , tính sáng tạo trong việc ứng dụngcác phương tiện giao tiếp khác,sự hiểu biết về tình huống, sự quan tâmvà sự kiện nhẫn của trẻ.

- Những nhân tố khác :

o Thời gian : cần có thời gian để người giao tiếp diễn giải thông tin của trẻ, cũng như hỏi lại để biết chắc họ hiểu đúng thông tin.

o Bối cảnh: sự có sẳn các vật dụng , người hay tranh để chỉ

o Sự xao nhãng: do tiếng động ở môi trường , hay người khác cắt ngang lời nói.

- Trẻ không nói được cần được chỉ cho thấy là trẻ có thể sử dụng các hình thức giao tiếp thay thế như các ký hiệu bằng tay, hay chỉ vào tranh ảnh để gởi thông tin.

Điều cần nhấn mạnh là chu trình giao tiếp bị gảy đổ không chỉ do sự khiếm khuyết của trẻ mà còn từ phía người giao tiếp với trẻ; Nếu người giao tiếp với trẻ dùng những câu quá dài ,hay sử dụng những từ quá khó để trẻ có thể hiểu thì sự giao tiếp sẽ khó khăn hoặc không được thực hiện; Người giao tiếp phải nhận ra được bất kỳ cố gắng giao tiếp nào của trẻ và đáp ứng phù hợp ngayđể thì chu trình giao tiếp mới được hình thành. Ngoài ngôn ngữ , người giao tiếp với trẻ phải sử dụng thêm ngôn ngữ không lời hổ trợ thê nhằm giúp trẻ hiểu rõ thông tin.

Để giúp cho chu trình giao tiếp không bị gảy đổ,người ta sử dụng hệ thống thuộc về thị giác để hổ trợ. Trẻ không nói được cần được chỉ cho thấy là trẻ có thể sử dụng các hình thức giao tiếp thay thế như các ký hiệu bằng tay, hay chỉ vào tranh ảnh để gởi thông tin.

Hệ thống thuộc thị giác phối hợp 1 loạt những hổ trợvề thị giác để giúp các kỹ năng giao tiếp của trẻ. Các hệ thống thị giác có thể hữu ích cho trẻ với những khó khăn sau:

1. Những khó khăn về giao tiếp: Để chu trình giao tiếp xảy ra , trẻ cần hiểu điều gì được giao tiếp và có thể truyền đạt thông điệp. Trẻ sẽ tức giận nếu gặp khó khăn để hiểu và/ hay diễn tả. Sự tức giận nầy thường dẫn trẻ đến phương sách dùng những hành vi chưa thích hợp để chuyển tải thông điệpcủa mình. Hệ thống thị giác có thể làm cho sự giao tiếp đạt đến hơn.

2. Xử lý thông tin chậm: có nghĩa là phương cách não bị ảnh hưởng khi xử lý giao tiếp; do vậy trẻ cần nhiều thời gian hơn để ghi nhận thông tin rồi diễn giải thông tin để rồi đáp ứng lại với thong tin. Trẻ có lẻ cần rất nhiều cơ hội để thực hành và ghi nhớ thông tin. Không có thêm thời gian thì thông tin sẽ đến và đi quá nhanh đối với trẻ nên trẻ không thể hiểu hay đáp ứng một cách thích hợp. Với hệ thống thị giác những thông tin bằng hình ảnh luôn luôn hiện hữu đủ lâu theo thời gian trẻ cần.

3. Khó khăn về chú ý: Giao tiếp có hiệu quả đòi hỏi khả năng thiết lâp một cách nhanh chóng sự chú ý lên điều được nói, duy trì sự chú ý, và chuyển sự chú ý sang đề tài kế tiếp.Đối với nhiều trẻ khó khăn trong chú ý, thì trẻ gặp khó khăn để thiết lập, duy trì, chuyển sự chú ý ở tốc độ cần thiết để tham gia một cách hiệu quả vào những tương tác về giao tiếp; Như thế thông tin bằng lời có thể biến mất trước khi có dịp chú ý để kịp ghi nhận những gì được nói ra. Chúng có thể bỏ lở nhiều thông tinvà chỉ tiếp nhận những đoạn của những thông tin bằng lời .Hệ thống thị giác giữ thông tin ở đó đủ lâu để trẻ cần thấy thông tin, ghi nhận đó và đáp ứng lại nó.

4. Cách học: Sử dụng hệ thống thị giác có thể bổ sung và làm rõ thông tin, như vậy trẻ có thể gia tăng sự hiểu và việc học.

Tóm lại giao tiếp là một quá trình hoạt động cơ bản trong cuộc sống loài người, nó giúp cho con người học hỏi, chia sẻ kiến thức lẫn nhau để cùng tiến bộ , cũng như thế trẻ em tham gia vào hoạt động giao tiếp ngay từ lúc sơ sinh để chuyển tải nhu cầu của trẻ đến người chăm sóc, với sự đáp ứng thích hợp trẻ nhận biết sức mạnh của các biện pháp giao tiếp và học hỏi rất nhiều qua hoạt động nầy. Đối với trẻ có khiếm khuyết về thể chất , hay tinh thần , hoặc cả hai nếu chỉ sử dụng phương cách giao tiếp bình thường sẽ gặp rất nhiều khó khăn thậm chí trẻ sẽ không tham gia vào chu trình giao tiếp; Do đó sử dụng hệ thống thị giác giúp cho trẻ tiếp nhận được thông điệp gởi đến rõ ràng, cụ thể, đầy đủ hơn, từ đó trẻ có thể xử lý thông tin dễ dàng hơn , do vậy trẻ có đáp ứng thích hợp, qua đó trẻ duy trì được sự giao tiếp và học hỏi được qua hoạt động nầy.

Tài liệu tham khảo:

1. Tăng cường và hổ trợ giao tiếp- Kirstin Bostelmann &Vivien Heller (2007)

2. Getting Started !!! Using VisualSystems to promote Communication – Dolly Bhargava.

3. Introduction to Communication Disorders –RobertE.Owens,Jr;Dale Evan Metz; Kimberly A. Farinella-( 4th Edition- 2011)